Hoi! Ik ben Bram!. Ik heb qua beroep niets van doen met warmtepompen maar ik vind het machtig interessante  techniek en daarnaast gaat de energietransitie me aan het hart. Bij mij thuis draait nu een warmtepomp en voor de nieuwsbrief Hallo Holthuizen leek het mij leuk om een drieluik over warmtepompen te schrijven met als doel om jullie iets meer van het onderwerp te laten weten.

Het eerste deel van het drieluik ging over het waarom van een warmtepomp. In het tweede deel wil ik duiken in de mitsen en maren van een warmtepomp in een jaren 70 huis zoals ze staan in onze wijk. In het derde deel, wat ergens in de winter zal verschijnen, zal ik tips en tricks  en enkele handige linkjes naar goede informatie delen zodat je goede vragen kunt stellen aan installateurs. Ook zal ik dan eerlijk opbiechten of deze expeditie daadwerkelijk is gelukt of dat ik bibberend in de kou zit 😉

Een goede warmtepompinstallatie vraagt in meer of mindere mate een aanpassing van je huis. Maar wat houdt dat doorgaans precies in?

Om dat goed uit te leggen is een beetje basiskennis van een warmtepomp nodig. Een warmtepomp draait het efficiëntst bij een zo laag mogelijke aanvoertemperatuur (de temperatuur van het water dat de radiatoren of vloerverwarming in stroomt). Om de beoogde efficiëntie te halen zou dit niet boven de 40 graden uit moeten komen en wil je het liefste rond de 30 graden zitten. Bij een normale cv-ketel zit deze temperatuur boven de 60 graden. Dit verschil in aanvoertemperatuur heeft als gevolg dat er bij een warmtepomp veel water door het systeem moet worden rondgepompt (ongeveer 3 á 4 keer zoveel als bij een cv-ketel) én het betekent dat de radiatoren groot genoeg moeten zijn om de warmte goed af te kunnen geven aan de verschillende ruimten. Hiernaast bestaat een warmtepomp uit een buitenunit en soms ook een binnenunit die vaak groter is dan de cv-ketel. Ook moet er ruimte zijn voor een groot boilervat tussen de 100 en 200 liter voor het tapwater om mee te douchen.

Samengevat betekent dit dat de volgende vragen gesteld moeten worden om te bepalen of een huis geschikt is voor een warmtepomp:

• Zijn de leidingen die door mijn huis gaan dik genoeg om de grote hoeveelheid water geruisloos te kunnen transporteren?
• Zijn mijn radiatoren of vloerverwarming geschikt voor die lagere temperaturen?
• Heb ik ruimte voor een groot boilervat en kan de vloer het gewicht houden?
• Heb ik ruimte voor een eventuele binnenunit en de rest van de onderdelen van de installatie?
• Heb ik een goede plek voor een buitenunit?

Voordat ik bovenstaande punten zal langsgaan voor een Holthuizen jaren 70 huis valt het de oplettende lezer wellicht op dat het punt isolatie hier niet genoemd wordt. Dat is bewust, aangezien een hoge isolatiegraad niet persé nodig is voor het plaatsen van een warmtepomp. Dat is wellicht tegenstrijdig met wat je vaak hoort. Zie het als volgt; Een warmtepomp kan in principe in elk huis geplaatst worden (er worden ook kerken en monumenten mee verwarmt) maar hoe beter de isolatie hoe minder aanpassingen in huis nodig zijn. Een minder geïsoleerd huis vraagt meer energie, heeft daardoor een grotere (en duurdere) warmtepomp nodig, dikkere leidingen en grotere radiatoren. Hoe beter je huis geïsoleerd is hoe minder energie je nodig hebt en dan werkt het sneeuwbaleffect de andere kant op waardoor de aanpassing in je huis kleiner is. Voor een praktisch haalbare warmtepompinstallatie in een Holthuizen jaren 70 huis zijn het vervangen van het glas en het toepassen van dakisolatie handige isolatiemaatregelen om eerst te nemen. Let op! Om hier echt een goed antwoord op te kunnen geven voor jouw specifieke woning is het noodzakelijk om een zogenaamde warmteverliesberekening te maken. Hierover meer in het volgende deel van dit drieluik.

Laten we dan nu bovenstaande vragen afgaan waarbij ik me op de rijtjeshuizen (de bouwfondshuizen voor de oudgedienden onder ons) en niet op de vrijstaande (‘Goudkust’) huizen in de wijk. Die laatste zijn allemaal anders en daar is het wat moeilijker om iets algemeens over te zeggen.

Dikte van de leidingen

De standleidingen vanaf de huidige cv-ketel tot de radiatoren zijn allemaal 22 mm en dat is vaak meer dan genoeg! Afhankelijk van waar de warmtepomp of de binnenunit komt te staan is er wellicht nog wat dikker leidingwerk nodig van die unit tot de huidige cv-ketel. Mocht het na een berekening toch niet helemaal uitkomen dan is een voordeel dat het leidingwerk aan de buitenkant van de muren zit. Hierdoor hoef je niet de muren open te breken om eventueel een aanpassing te doen.

Radiatoren

Afhankelijk van de isolatiegraad is er waarschijnlijk een extra of een grotere radiator nodig in de woonkamer en/of keuken. Ook moeten de originele één-plaats radiatoren op de eerste en tweede verdieping waarschijnlijk vervangen worden voor grotere modellen. Als je al vloerverwarming hebt die is aangelegd als hoofdverwarming kom je waarschijnlijk al goed uit op de benedenverdieping.

Boilervat

Goed nieuws! De betonnen vloeren van de huizen in Holthuizen zijn oersterk. Ook is er onder het knieschot vaak genoeg ruimte voor een horizontaal boilervat waardoor er weinig leefruimte hoeft te worden ingeleverd.

Binnenunit

Afhankelijk van het type warmtepomp heb je een binnenunit. Deze komen in allerlei soorten en maten (soms geïntegreerd met boilervat) dus het is lastig om hier iets algemeens van te zeggen. De CV ketel kan in ieder geval de deur uit dus daar is wel degelijk ruimte om iets terug te plaatsen. Houdt rekening met een vloeroppervlak van 60×60 cm.

Buitenunit

Dit is voor de rijtjeshuizen het meest lastige onderdeel. In Holthuizen mag je geen grondgebonden warmtepomp plaatsen aangezien de wijk in een drinkwaterwingebied ligt. Dit betekent dat je altijd een buitenunit met ventilator dient te plaatsen die hierdoor ook geluid maakt en vrij zwaar is (dit kan oplopen tot 130 kg). Wat betreft geluid is er regelgeving die voorschrijft dat het geluid op de erfgrens van de buren niet harder mag zijn dan 40 dB in de nacht. Moderne warmtepompen produceren op vol vermogen vaak een geluid van rond de 55 dB bij de pomp dus de afstand van de warmtepomp t.o.v. de buren is daarom belangrijk. Dit betekent dus ook dat het plaatsen van de buitenunit op de erfgrens met de buren bijna nooit aan de geluidseisen zal voldoen en dat je hem al wat verder de tuin in moet zetten en/of maatregelen moet nemen zoals geluidskasten.  

Een andere optie is op het dak plaatsen. Dit heeft als voordeel dat het leidingwerk tot de radiatoren/binnenunit een stuk korter kan zijn en dit scheelt significant in de kosten. Het plaatsen moet wel met een kraan gebeuren dus dit is weer duurder. Ook moet hier dan goed met het gewicht rekening worden gehouden en de eventuele trillingen. Er zijn tegenwoordig ook schoorsteenmodellen en modellen die specifiek voor dakkappellen of garages. Deze laatste zijn geoptimaliseerd om zo min mogelijk trillingen door te geven.

Kortom, het plaatsen van de buitenunit is een aandachtspunt. Weet dat sinds een aantal jaar is vastgelegd dat de installateur verantwoordelijk is voor het handhaven van de geluidseis. Mocht deze na een meting niet goed zijn is de installateur verplicht om de warmtepomp op een andere plek te zetten of om andere maatregelen te nemen.

Zoals je kunt zien zijn de eigenschappen van de jaren 70 huizen in Holthuizen best goed voor het plaatsen van een warmtepomp! Let wel, ook al zijn de huizen behoorlijk gelijk aan elkaar, eventuele verbouwingen die de afgelopen 50 jaar hebben plaatsgevonden kunnen het huis meer of minder geschikt hebben gemaakt en dus blijft een warmtepomp plaatsen in bestaande bouw altijd maatwerk. Hierover gaat het derde en laatste deel van dit drieluik. Wat zijn in ieder geval de noodzakelijke stappen die je moet (laten) doorlopen als je een warmtepomp wil? Hoe kom ik aan goede informatie? Hoe kom je nu tot een goede installateur?

Mocht je niet op het derde deel kunnen wachten en al meer vragen, tips en opmerkingen hebben, stuur even een mailtje naar buurtkrachtholthuizen@gmail.com. Dan neem ik even contact met je op!